چهل و چند سالمه و پریودم نامنظم شده؛ یائسگی است؟

«سنته دیگه.» شاید این جمله را از مادرت، از دوستت یا حتی در مطب شنیده باشی. تا حدی هم درست است، چون در دههٔ چهل بسیاری از زن‌ها تغییر پریود را تجربه می‌کنند.

ولی «سن» توضیح کاملی نیست. بی‌نظمی پریود در این سال‌ها ممکن است نشانهٔ شروع گذار یائسگی باشد. ممکن است هم دلیل دیگری داشته باشد که بررسی جداگانه می‌خواهد.

این مطلب کمک می‌کند این دو را از هم جدا کنی و بدانی چه چیزی عادی است و چه چیزی نه. بعد می‌توانی با دست پر سراغ پزشک بروی.

پیش‌یائسگی از کِی شروع می‌شود

پیش‌یائسگی دوره‌ای است که بدن کم‌کم به سمت یائسگی می‌رود. تخمدان‌ها هنوز کار می‌کنند، ولی هورمون‌ها بالا و پایین می‌شوند. همین نوسان است که پریود را از نظم قبلی‌اش بیرون می‌برد.

طبق خدمات سلامت ملی بریتانیا، یائسگی معمولاً بین ۴۵ تا ۵۵ سالگی رخ می‌دهد و ممکن است زودتر هم باشد. مایو کلینیک می‌نویسد بیشتر زن‌ها نشانه‌های پیش‌یائسگی را در دههٔ چهل می‌بینند.

البته همین منبع یادآوری می‌کند که بعضی‌ها از سی‌سالگی متوجه تغییر می‌شوند و بعضی تا پنجاه‌سالگی چیزی حس نمی‌کنند. پس سن تو به‌تنهایی چیزی را ثابت نمی‌کند.

یائسگی به معنای دقیق یعنی دوازده ماه پشت سر هم پریود نشده باشی. تا آن روز هنوز در دورهٔ گذار هستی، حتی اگر چند ماه پریود نشده باشی.

این دوره معمولاً کوتاه نیست. خدمات سلامت ملی بریتانیا می‌گوید نشانه‌های یائسگی معمولاً ۷ تا ۹ سال طول می‌کشند و گاهی بیشتر. برای همین ارزش دارد که از همین حالا بشناسی‌اش.

الگوهای رایج بی‌نظمی در این دهه

بی‌نظمی در پیش‌یائسگی شکل واحدی ندارد. ممکن است ماهی دو بار پریود شوی یا دو ماه اصلاً خبری نشود. ممکن است خونریزی کمتر شود یا برعکس، سنگین‌تر از همیشه.

این الگوها بیشتر از بقیه دیده می‌شوند:

• فاصلهٔ پریودها کوتاه‌تر یا بلندتر می‌شود. مایو کلینیک می‌گوید اگر طول چرخه‌ات مدام هفت روز یا بیشتر با قبل فرق کند، ممکن است در مرحلهٔ اول پیش‌یائسگی باشی.
• فاصله‌ها خیلی طولانی می‌شوند. به گفتهٔ همین منبع، ۶۰ روز یا بیشتر بین دو پریود ممکن است نشانهٔ مرحلهٔ پایانی این دوره باشد.
• مقدار خونریزی عوض می‌شود؛ گاهی خیلی کم و گاهی سنگین و همراه لخته.
• تعداد روزهای پریود کم یا زیاد می‌شود.

این الگوها رایج‌اند، ولی رایج بودن با بی‌اهمیت بودن فرق دارد. مایو کلینیک این موارد را دلیل مراجعه به پزشک می‌داند:

• خونریزی خیلی سنگین
• پریودی که بیش از هفت روز طول بکشد
• خونریزی بین دو پریود
• فاصلهٔ کمتر از ۲۱ روز بین پریودها

چه چیزهای دیگری هم پریود را نامنظم می‌کنند

همه‌چیز را گردن سن نینداز. چند علت دیگر هم ممکن است در همین سال‌ها پریود را به هم بریزند و هرکدام راه خودش را دارد.

• تیروئید: خدمات سلامت ملی بریتانیا مشکلات تیروئید را از علت‌های پریود نامنظم می‌داند. کم‌کاری یا پرکاری تیروئید ممکن است نشانه‌هایی شبیه یائسگی هم داشته باشد؛ مثل خستگی، تغییر وزن و تپش قلب.
• فیبروم و پولیپ: این توده‌های خوش‌خیم رحم ممکن است خونریزی را سنگین‌تر یا طولانی‌تر کنند. همین منبع فیبروم را از علت‌های شایع پریود سنگین می‌شمارد.
• داروها: بعضی داروها، مثل داروهای ضدانعقاد، ممکن است خونریزی را بیشتر کنند. روش‌های پیشگیری هورمونی هم الگوی پریود را عوض می‌کنند. اگر دارویی را تازه شروع کرده‌ای، به پزشکت بگو.
• وزن، استرس و ورزش: کم یا زیاد شدن زیاد وزن، فشار روانی طولانی و ورزش خیلی سنگین ممکن است نظم پریود را به هم بزنند.
• تغییر پوشش داخلی رحم: گاهی این پوشش بیش از حد ضخیم می‌شود. این مورد شایع نیست، ولی یکی از دلیل‌هایی است که خونریزی نامعمول در این سن باید بررسی شود.

پزشک با گرفتن شرح حال، معاینه و گاهی سونوگرافی یا آزمایش، این علت‌ها را کنار می‌گذارد یا پیدایشان می‌کند. ممکن است هم‌زمان هم در پیش‌یائسگی باشی و هم یکی از این علت‌ها را داشته باشی.

چرا یک آزمایش خون به‌تنهایی جواب نمی‌دهد

خیلی‌ها انتظار دارند یک آزمایش هورمون تکلیف را روشن کند. ولی در پیش‌یائسگی، سطح هورمون‌ها از هفته‌ای به هفتهٔ دیگر بالا و پایین می‌شود. عددی که امروز گرفته شده، ممکن است ماه بعد کاملاً فرق کند.

مؤسسهٔ ملی سلامت و مراقبت بریتانیا به همین دلیل توصیه می‌کند که در زن‌های بالای ۴۵ سال، تشخیص بر اساس نشانه‌ها و الگوی پریود باشد. طبق همین راهنما، آزمایش هورمون برای تشخیص در این گروه لازم نیست.

این یعنی آزمایش بی‌فایده است؟ نه. آزمایش خون بیشتر به کار کنار گذاشتن علت‌های دیگر می‌آید؛ مثل بررسی تیروئید، کم‌خونی ناشی از خونریزی زیاد یا بارداری.

اگر کمتر از ۴۵ سال داری، ممکن است پزشک برای روشن شدن وضعیت، آزمایش‌های بیشتری بخواهد. اینکه کدام آزمایش لازم است، به شرح حال خودت بستگی دارد.

هنوز امکان بارداری هست

پریود نامنظم یعنی تخمک‌گذاری نامنظم، نه تخمک‌گذاری تمام‌شده. مایو کلینیک صریح می‌گوید تا وقتی پریود می‌شوی، بارداری ممکن است، حتی اگر باروری کم شده باشد.

پس اگر بارداری نمی‌خواهی، پیشگیری را زود کنار نگذار. تا وقتی یک سال کامل بی‌پریود نشده‌ای، دربارهٔ روش مناسب با پزشکت حرف بزن. مدتی که باید پیشگیری را ادامه دهی، به سن و روش فعلی‌ات بستگی دارد.

اگر پریودت عقب افتاده، پیش از آنکه آن را به حساب یائسگی بگذاری، احتمال بارداری را هم کنار نگذار. تست بارداری خانگی ساده‌ترین قدم اول است.

نشانه‌های همراه، از گرگرفتگی تا بی‌خوابی

بی‌نظمی پریود معمولاً تنها نمی‌آید. خدمات سلامت ملی بریتانیا این نشانه‌ها را در این دوره رایج می‌داند:

• گرگرفتگی و تعریق شبانه
• بی‌خوابی یا بیدار شدن‌های مکرر
• تغییر خلق، اضطراب یا بی‌حوصلگی
• مشکل در تمرکز و فراموشی
• خشکی و سوزش واژن
• عفونت ادراری مکرر
• افزایش وزن

ترکیب و شدت این نشانه‌ها برای هر کس فرق دارد. گاهی یکی از آن‌ها، مثلاً بی‌خوابی، از خود بی‌نظمی پریود آزاردهنده‌تر است.

این نشانه‌ها را می‌شود با پزشک در میان گذاشت و برایشان راه پیدا کرد. لازم نیست فقط به این دلیل که «سنته» تحملشان کنی.

بعضی از این نشانه‌ها، مثل تپش قلب یا خستگی شدید، ممکن است علت دیگری هم داشته باشند. برای همین بهتر است همه را با هم به پزشک بگویی، نه فقط موضوع پریود را.

چه چیزهایی را قبل از ویزیت یادداشت کنی

پزشک بیشتر تصویر را از حرف‌های تو می‌سازد. هرچه دقیق‌تر بگویی، ویزیت مفیدتر می‌شود. از چند هفته قبل از نوبت، این‌ها را بنویس:

• تاریخ شروع و پایان پریودها در چند ماه اخیر؛ اگر ثبت نکرده‌ای، هرچه یادت هست.
• مقدار خونریزی: در روزهای سنگین چند بار نوار بهداشتی عوض می‌کنی و آیا لخته دیده‌ای.
• لکه‌بینی بین پریودها یا بعد از رابطه.
• نشانه‌های دیگر مثل گرگرفتگی، بی‌خوابی، تپش قلب یا تغییر وزن، و اینکه از کِی شروع شده‌اند.
• فهرست همهٔ داروها، مکمل‌ها و داروهای گیاهی که مصرف می‌کنی.
• روش فعلی پیشگیری از بارداری.
• سابقهٔ خانوادگی، مثل سن یائسگی مادر یا خواهرها و بیماری‌هایی مانند سرطان پستان یا رحم.
• تاریخ آخرین پاپ‌اسمیر و ماموگرافی.

سؤال‌هایت را هم بنویس. خیلی وقت‌ها سؤال مهم درست بعد از بیرون آمدن از مطب یادت می‌آید.

در ویزیت چه می‌گذرد

ویزیت معمولاً با گفت‌وگو شروع می‌شود. پزشک الگوی پریودت در یکی دو سال گذشته را مرور می‌کند و دربارهٔ خواب، خلق و نشانه‌های دیگر می‌پرسد.

بعد ممکن است معاینه لازم باشد. بسته به شرح حالت، پزشک ممکن است سونوگرافی بخواهد تا رحم و تخمدان‌ها را ببیند، یا اگر وقت غربالگری‌ات رسیده، پاپ‌اسمیر انجام شود.

اگر آزمایش خون لازم باشد، بیشتر برای بررسی تیروئید و کم‌خونی یا کنار گذاشتن بارداری است تا برای اثبات یائسگی.

بعد دربارهٔ راه‌های کنار آمدن با نشانه‌ها حرف می‌زنید؛ از تغییرهای روزمره تا گزینه‌های هورمونی و غیرهورمونی. دربارهٔ هر دارو، فایده‌ها و ملاحظاتش را با پزشکت بررسی کن.

در پایان، برنامهٔ پیگیری و غربالگری‌های مناسب سنت مشخص می‌شود. پزشکان مجموعهٔ دکتر بانو متخصص سلامت زنان‌اند و این گفت‌وگو بخش همیشگی کارشان است.