نشت ادرار بعد از زایمان؛ شایع است، ولی لازم نیست تحملش کنی

شاید بار اول موقع عطسه بود، یا وقتی دنبال بچه دویدی. حالا قبل از بیرون رفتن فکر می‌کنی دستشویی کجاست و از پریدن و بلند خندیدن پرهیز می‌کنی.

شاید هنوز به هیچ‌کس نگفته‌ای، حتی به همسرت. این سکوت قابل‌فهم است، ولی لازم نیست ادامه پیدا کند.

سرویس سلامت ملی بریتانیا بارداری و زایمان طبیعی را از عوامل شایع نشت ادرار می‌داند. شایع بودنش یعنی تنها نیستی، نه اینکه باید تحملش کنی.

چرا بعد از زایمان این اتفاق می‌افتد

کف لگن گروهی از عضله‌ها و بافت‌هاست که مثل ننو زیر مثانه، رحم و روده قرار دارد. همین عضله‌ها کمک می‌کنند راه خروج ادرار بسته بماند.

در بارداری، وزن نوزاد ماه‌ها روی این عضله‌ها فشار می‌آورد. در زایمان طبیعی هم ممکن است کش بیایند یا آسیب ببینند.

چند چیز دیگر هم ممکن است نقش داشته باشد:

• زایمان طولانی یا زایمانی که با کمک ابزار انجام شده
• درشت بودن نوزاد
• یبوست طولانی و زور زدن مکرر
• سرفهٔ مزمن
• بلند کردن مکرر بار سنگین، از جمله خود بچه

یائسگی هم ممکن است سال‌ها بعد این عضله‌ها را ضعیف‌تر کند. برای همین رسیدگی به کف لگن در همین سال‌ها، برای آینده هم ارزش دارد.

سزارین هم کف لگن را کاملاً در امان نگه نمی‌دارد، چون فشار نه ماه بارداری سر جایش است.

نشت با سرفه و خنده یا فوریت ادرار، دو الگوی متفاوت

نشت ادرار شکل‌های مختلفی دارد و درمانش هم به همین بستگی دارد. دو الگو از بقیه شایع‌ترند.

نشت هنگام فشار

ادرار وقتی نشت می‌کند که فشار روی مثانه ناگهان زیاد می‌شود؛ مثلاً با سرفه، عطسه، خنده، پریدن یا بلند کردن بچه. این الگو بیشتر به ضعف عضلات کف لگن مربوط است.

فوریت ادرار

ناگهان حس می‌کنی باید همین حالا به دستشویی بروی و گاهی قبل از رسیدن نشت می‌کنی. این الگو بیشتر به بیش‌فعال بودن عضلهٔ مثانه مربوط است.

خیلی‌ها ترکیبی از هر دو را دارند. الگوی تو در انتخاب قدم اول درمان مهم است و برای همین پزشک دقیق دربارهٔ آن می‌پرسد.

چقدر صبر کردن معقول است

در هفته‌ها و ماه‌های اول بعد از زایمان، بدن هنوز در حال بازیابی است. در این مدت ممکن است نشت خودبه‌خود کمتر شود.

ولی اگر چند ماه گذشته و هنوز نشت داری، منتظر ماندن معمولاً کمکی نمی‌کند. دیگر لازم نیست به امید اینکه خودش درست شود صبر کنی.

اگر نشت کارهای روزمره‌ات را محدود کرده، مثلاً ورزش را کنار گذاشته‌ای یا از مهمانی پرهیز می‌کنی، همین حالا وقت حرف زدن با پزشک است.

خجالت یا ترس از معاینه هم دلیل رایجی برای صبر کردن است. این حس طبیعی است، ولی متخصص سلامت زنان هر روز با همین موضوع سروکار دارد.

یک یا دو سال بعد از زایمان هم دیر نیست. تمرین کف لگن در هر زمانی ممکن است کمک کند.

کگل، و چرا بیشتر ما اشتباه انجامش می‌دهیم

کگل یعنی سفت کردن و رها کردن عضلات کف لگن. ساده به نظر می‌رسد، ولی پیدا کردن عضلهٔ درست سخت‌تر از چیزی است که فکر می‌کنی.

مایو کلینیک برای پیدا کردن این عضله‌ها پیشنهاد می‌کند عضله‌ای را سفت کنی که با آن جلوی خروج باد را می‌گیری. حسش باید رو به بالا و داخل باشد، نه رو به پایین.

اشتباه‌های رایج این‌هاست:

• سفت کردن شکم، ران یا باسن به جای کف لگن
• حبس کردن نفس
• زور زدن رو به پایین، که درست برعکس کار است
• قطع و وصل کردن جریان ادرار به عنوان تمرین؛ مایو کلینیک می‌گوید این کار ممکن است نگذارد مثانه کامل خالی شود
• چند روز تمرین کردن و بعد رها کردنش

کگل را می‌شود نشسته، خوابیده یا ایستاده انجام داد. ولی تعداد و مدت هر انقباض برای همه یکسان نیست و بهتر است فیزیوتراپ یا پزشک آن را برایت تنظیم کند.

نتیجه یک‌شبه نیست. به گفتهٔ مایو کلینیک، با تمرین منظم معمولاً ظرف چند هفته تا چند ماه تغییر دیده می‌شود.

اگر مطمئن نیستی درست انجامش می‌دهی، تنها نیستی. اینجا دقیقاً همان جایی است که فیزیوتراپی کف لگن به کار می‌آید.

فیزیوتراپی کف لگن، قدم اول

مؤسسهٔ ملی سلامت و مراقبت بریتانیا برای نشت هنگام فشار، پیش از هر چیز تمرین کف لگن زیر نظر متخصص را توصیه می‌کند. طبق این راهنما، این برنامه دست‌کم سه ماه ادامه پیدا می‌کند.

فرق فیزیوتراپی با کگل خودسرانه این است که کسی بررسی می‌کند عضلهٔ درست را سفت می‌کنی یا نه. شدت و تعداد تمرین هم با توان عضلات خودت تنظیم می‌شود.

فیزیوتراپ ممکن است با معاینه یا گاهی با ابزارهای کمکی نشانت دهد عضله‌ات چطور کار می‌کند. بعد برنامه کم‌کم سخت‌تر می‌شود.

اگر الگوی تو بیشتر فوریت ادرار است، همین راهنما تمرین مثانه را دست‌کم به مدت شش هفته قدم اول می‌داند. در این تمرین یاد می‌گیری فاصلهٔ رفتن به دستشویی را کم‌کم بیشتر کنی.

چند تغییر ساده هم ممکن است کمک کند؛ مثل درمان یبوست، تنظیم مقدار مایعات به جای کم نوشیدن، و کمتر خوردن نوشیدنی‌های کافئین‌دار.

چه وقت گزینه‌های دیگر مطرح می‌شوند

درمان نشت ادرار پله‌پله و از ساده به پیچیده پیش می‌رود. راهنمای بریتانیا هم می‌گوید پیش از پیشنهاد جراحی، باید دربارهٔ راه‌های غیرجراحی حرف زده شود.

• پلهٔ اول: تمرین هدایت‌شدهٔ کف لگن، تمرین مثانه و تغییر عادت‌های روزانه
• پلهٔ دوم: اگر بعد از دورهٔ کامل تمرین هنوز نشت داری، گزینه‌های دیگر بررسی می‌شوند؛ مثلاً ابزار نگه‌دارنده‌ای که داخل واژن قرار می‌گیرد، یا برای فوریت ادرار، دارو
• پلهٔ سوم: جراحی، فقط وقتی که راه‌های قبلی کافی نبوده و نشت هنوز زندگی‌ات را محدود می‌کند

هیچ‌کدام از این پله‌ها اجباری نیست. تصمیم را بعد از شنیدن فایده‌ها و عوارض احتمالی هر گزینه، همراه پزشکت می‌گیری.

دربارهٔ دارو با پزشکت حرف بزن. انتخابش به الگوی نشت، شیردهی و وضعیت کلی‌ات بستگی دارد.

اگر برای بارداری بعدی برنامه داری، این را هم به پزشک بگو. ممکن است در زمان‌بندی گزینه‌ها اثر بگذارد.

دفترچهٔ سه‌روزهٔ ادرار

پیش از ویزیت می‌توانی کاری کنی که ویزیتت پربارتر شود. مؤسسهٔ ملی سلامت و مراقبت بریتانیا توصیه می‌کند دفترچهٔ ادرار دست‌کم سه روز پر شود، در روزهایی که فعالیت‌هایت با هم فرق دارند.

در این سه روز این‌ها را یادداشت کن:

• ساعت هر بار که به دستشویی رفتی
• چه نوشیدی و تقریباً چقدر
• ساعت هر نشت و اینکه آن لحظه چه می‌کردی؛ سرفه، خنده، دویدن یا فوریت ناگهانی
• مقدار تقریبی نشت، مثلاً چند قطره یا خیس شدن لباس
• اگر پد استفاده می‌کنی، چند بار عوضش کردی

یادداشت گوشی هم کافی است. لازم نیست بی‌نقص باشد؛ همین الگوی کلی به پزشک کمک می‌کند.

در ویزیت چه می‌گذرد

خیلی از زن‌ها نمی‌دانند این موضوع را چطور شروع کنند. همین یک جمله کافی است: «با سرفه و خنده نشت دارم.» پزشک این جمله را بارها شنیده است.

پزشک دربارهٔ زایمان‌هایت، زمان شروع نشت، موقعیت‌هایی که پیش می‌آید و اینکه چقدر زندگی روزمره‌ات را محدود کرده می‌پرسد. اگر دفترچه را پر کرده‌ای، همراهت بیاور.

ممکن است آزمایش ادرار درخواست شود تا عفونت ادراری کنار گذاشته شود.

معاینه انجام می‌شود تا وضعیت عضلات کف لگن و اندام‌های لگنی مشخص شود. هر مرحله پیش از انجامش توضیح داده می‌شود و هر جا خواستی، می‌توانی بگویی صبر کند.

بعد گزینه‌ها از ساده به پیچیده مرور می‌شوند. در بسیاری از موارد قدم اول، ارجاع به فیزیوتراپی کف لگن است.

لازم نیست بی‌صدا با این وضع کنار بیایی. قدم اول همین گفتن است.