ترشح واژن؛ کدام عادی است و کدام نه

اگر این صفحه را باز کرده‌ای، احتمالاً قبلش چند تاپیک انجمن را خوانده‌ای و حالا نگران‌تر شده‌ای. ترشح واژن موضوعی است که کمتر کسی راحت درباره‌اش حرف می‌زند، ولی تقریباً همه با آن سروکار دارند.

ترشح بخشی طبیعی از کار بدن است. واژن با همین ترشح خودش را تمیز و مرطوب نگه می‌دارد. سؤال اصلی این نیست که ترشح داری یا نه؛ این است که کِی تغییرش معنای دیگری دارد.

در این مطلب مرور می‌کنیم ترشح طبیعی چه شکلی است و کدام تغییرها ارزش بررسی دارند. می‌گوییم چرا بعضی توصیه‌های رایج در انجمن‌ها کار را سخت‌تر می‌کنند. لازم نیست خجالت بکشی؛ این سؤال برای پزشک هم سؤالی روزمره است.

ترشح طبیعی در طول سیکل

طبق راهنمای سازمان خدمات سلامت ملی بریتانیا، ترشح طبیعی بوی تند یا ناخوشایندی ندارد و شفاف یا سفید است. ممکن است غلیظ و چسبنده باشد، یا لغزنده و آبکی.

این ترشح در طول ماه ثابت نمی‌ماند. نزدیک تخمک‌گذاری معمولاً شفاف‌تر، آبکی‌تر و بیشتر می‌شود. بعد از آن ممکن است دوباره غلیظ‌تر و کمتر شود.

مقدارش به چیزهای دیگری هم بستگی دارد. همین راهنما می‌گوید بارداری، رابطهٔ جنسی و روش پیشگیری ممکن است مقدار ترشح را تغییر دهند.

پس مهم‌ترین معیار، مقایسه با الگوی خودِ توست. ترشحی که برای یک نفر عادی است، ممکن است برای نفر دیگر تغییر به حساب بیاید.

رنگ، بو و غلظت؛ هرکدام چه پیامی دارد

تغییر رنگ، بو یا غلظت ممکن است نشانهٔ عفونت باشد. این فهرست بر اساس راهنمای سازمان خدمات سلامت ملی بریتانیا است و فقط سرنخ می‌دهد، نه تشخیص:

• بوی ماهی، به‌خصوص بعد از رابطه، همراه با ترشح رقیق سفید یا خاکستری؛ ممکن است عفونت باکتریایی واژن باشد.
• ترشح سفید و غلیظ شبیه پنیر خردشده، همراه با خارش؛ ممکن است عفونت قارچی باشد.
• ترشح سبز، زرد یا کف‌دار؛ ممکن است تریکوموناس باشد، عفونتی که از راه رابطهٔ جنسی منتقل می‌شود.
• ترشح همراه با درد لگن یا خونریزی؛ ممکن است عفونت‌هایی مثل کلامیدیا یا سوزاک باشد.
• ترشح همراه با تاول یا زخم؛ ممکن است تبخال تناسلی باشد.

رنگ به‌تنهایی می‌تواند گمراه‌کننده باشد. نشانه‌های همراه هم به همان اندازه مهم‌اند: خارش، سوزش، قرمزی، درد در رابطه یا سوزش ادرار.

اینها را یادداشت کن و به پزشک بگو. تعریف دقیق تو، نصفِ راه تشخیص است.

اگر ترشحت با هیچ‌کدام از این توصیف‌ها دقیقاً جور نیست، عجیب نیست. این فهرست برای تشخیص در خانه نوشته نشده و گاهی دو عفونت هم‌زمان وجود دارند.

قارچی، باکتریایی یا عامل دیگر

سه علت شایعِ ترشح غیرعادی رفتار متفاوتی دارند و درمانشان هم متفاوت است. همین تفاوت است که حدس زدن را پرخطر می‌کند.

عفونت قارچی ممکن است با خارش و سوزش شدید و ترشح سفید غلیظ همراه باشد. طبق سازمان خدمات سلامت ملی بریتانیا، این عفونت جزو بیماری‌های آمیزشی حساب نمی‌شود.

عفونت باکتریایی واژن یعنی تعادل باکتری‌های طبیعی واژن به هم خورده است. مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا شست‌وشوی داخلی واژن را از عوامل افزایش خطر آن می‌داند. به گفتهٔ همین مرکز، این عفونت حتی بعد از درمان ممکن است برگردد.

تریکوموناس از راه رابطهٔ جنسی منتقل می‌شود. طبق مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا، حدود ۷۰ درصد مبتلایان هیچ نشانه‌ای ندارند. پس نداشتنِ نشانه در همسر، به این معنا نیست که او درگیر نیست.

عامل‌های دیگری هم هست؛ مثل عفونت‌های آمیزشی دیگر، حساسیت به صابون یا پد، یا جا ماندن تامپون. تشخیص درست معمولاً به معاینه و گاهی نمونه‌برداری ساده نیاز دارد.

چرا درمان خودسرانه عفونت را برمی‌گرداند

در تاپیک‌های انجمن زیاد می‌بینی که کسی اسم دارویی را می‌نویسد و بقیه تکرارش می‌کنند. مشکل اینجاست که هر عفونت داروی خودش را می‌خواهد.

اگر ترشحت ناشی از عفونت باکتریایی باشد و تو داروی قارچ مصرف کنی، عفونت اصلی سر جایش می‌ماند. ممکن است نشانه‌ها چند روز کمتر شوند و بعد برگردند.

تکرار دورهٔ دارویی قبلی هم همین دردسر را دارد. اینکه دفعهٔ قبل جواب داد یعنی دفعهٔ قبل همان عفونت بود، نه اینکه این بار هم همان است. پس دورهٔ قبلی را خودت تکرار نکن.

نیمه‌کاره رها کردن دارو هم ممکن است عفونت را برگرداند. دربارهٔ دارو، مدت مصرفش و اینکه کِی باید دوباره بیایی، با پزشکت حرف بزن.

طبق سازمان خدمات سلامت ملی بریتانیا، اگر عفونت قارچی بیش از چهار بار در دوازده ماه برگردد، عودکننده حساب می‌شود و باید جداگانه بررسی شود. در این حالت پزشک ممکن است دنبال عاملی زمینه‌ای مثل دیابتِ کنترل‌نشده هم بگردد.

باورهای غلط بهداشتی

بعضی توصیه‌ها که به اسم بهداشت دست‌به‌دست می‌شوند، خودشان ممکن است عفونت را بیشتر کنند. راهنمای سازمان خدمات سلامت ملی بریتانیا این کارها را توصیه نمی‌کند:

• شست‌وشوی داخل واژن، با هر چیزی که باشد. واژن خودش را تمیز می‌کند و شست‌وشوی داخلی تعادل طبیعی‌اش را به هم می‌زند.
• صابون معطر، ژل دوش، اسپری یا دئودورانت برای ناحیهٔ تناسلی
• دستمال مرطوب معطر
• لباس زیر خیلی تنگ

گذاشتن هر چیزی داخل واژن که پزشک توصیه نکرده، مثل سرکه یا مواد گیاهی که در انجمن‌ها پیشنهاد می‌شود، هم کار درستی نیست. ممکن است پوست حساس آن ناحیه را تحریک کند و تشخیص را سخت‌تر کند.

آنچه واقعاً کمک می‌کند ساده است: شستن بیرونِ ناحیه با آب ولرم و صابون ملایم بی‌عطر، خشک کردن کامل و پوشیدن لباس زیر نخی.

ترشح طبیعی نشانهٔ کثیف بودن نیست. تلاش برای پاک کردن کاملش، همان تعادلی را به هم می‌زند که از تو محافظت می‌کند.

آیا همسر هم باید بررسی شود

جوابش به نوع عفونت بستگی دارد، و برای همین تشخیص اول اهمیت دارد:

• عفونت قارچی: طبق سازمان خدمات سلامت ملی بریتانیا، همسر فقط وقتی به درمان نیاز دارد که خودش نشانه داشته باشد.
• عفونت باکتریایی واژن: به گفتهٔ مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا، همسرِ مرد نیازی به درمان ندارد.
• تریکوموناس: طبق همین مرکز، همسر باید هم‌زمان درمان شود و تا پایان درمان هر دو نفر، رابطه نداشته باشید.
• عفونت‌های آمیزشی دیگر: بررسی همسر معمولاً بخشی از برنامه است و پزشک جزئیاتش را می‌گوید.

اگر عفونت آمیزشی باشد و فقط یک نفر درمان شود، ممکن است عفونت دوباره بین شما جابه‌جا شود. این یکی از دلیل‌های پنهانِ عفونت‌های تکراری است.

گفتن این موضوع به همسر ممکن است سخت باشد. پزشک می‌تواند کمک کند بدانی چه بگویی و همسرت کجا بررسی شود.

در ویزیت چه می‌گذرد

پزشک می‌پرسد ترشح از کِی تغییر کرده، چه رنگ و بویی دارد و با خارش، سوزش یا درد همراه است یا نه. دربارهٔ دفعه‌های قبل و داروهایی که مصرف کرده‌ای هم می‌پرسد.

سؤال‌هایی دربارهٔ رابطه، روش پیشگیری و احتمال بارداری هم پیش می‌آید. این سؤال‌ها بخش معمول کار پزشک است و جواب دقیق به تشخیص درست کمک می‌کند.

اگر معاینه لازم باشد، قبلش توضیح داده می‌شود که چه کاری انجام می‌شود و چرا. ممکن است نمونهٔ کوچکی از ترشح برداشته شود تا عامل عفونت مشخص شود.

اگر رابطهٔ جنسی نداشته‌ای، همان اول ویزیت بگو تا معاینه مطابق وضعیت تو باشد.

قبل از ویزیت، شست‌وشوی داخلی نکن و داروی واژینالی را که پزشک تجویز نکرده، مصرف نکن. این کارها ممکن است نتیجهٔ نمونه را تغییر دهند.

در پایان باید بدانی با چه عفونتی طرفی، همسرت هم باید بررسی شود یا نه، و اگر عفونت برگشت چه کنی.

پزشکان مجموعهٔ دکتر بانو در کرج این بررسی را در مطب انجام می‌دهند. اگر عفونت چند بار برگشته، وقتش رسیده که یک بار درست بررسی شود.